Sprawiedliwsze pieniądze dla gmin z parkami

Subwencja ekologiczna i potrzeba stabilności

Gminy, na których terenie funkcjonują różne formy ochrony przyrody, otrzymują obecnie tzw. subwencję ekologiczną. Ma ona charakter rekompensaty za ograniczone możliwości inwestycyjne wynikające z zakazów zabudowy, barier infrastrukturalnych oraz trudności w przyciąganiu nowych mieszkańców i przedsiębiorców. Podczas prezentacji projektu w Sejmie podkreślono, że utrzymanie tego mechanizmu wsparcia jest niezbędne, jednak równie istotne jest jego zwiększenie.

Samorządy zwracają uwagę, że wyznaczanie kolejnych obszarów chronionych nie powinno odbywać się ich kosztem. Ochrona środowiska jest wartością o znaczeniu ogólnokrajowym, realizowaną w interesie całego państwa, dlatego jej konsekwencje finansowe powinny być rozkładane w sposób sprawiedliwy. Dla części gmin wyższa i stabilna subwencja mogłaby stać się nawet impulsem do wspierania nowych form ochrony przyrody, zamiast obaw o pogorszenie kondycji finansowej.

Duży nacisk położono także na przewidywalność systemu. Stały i realistyczny poziom finansowania ma kluczowe znaczenie dla planowania budżetów samorządowych. Gminy muszą z odpowiednim wyprzedzeniem wiedzieć, jakimi środkami będą dysponować, aby móc racjonalnie planować wydatki, inwestycje oraz zapewnienie podstawowych usług publicznych. Dlatego tak ważne jest, aby subwencja ekologiczna, wraz ze środkami z rezerwy, stała się trwałym i stabilnym źródłem dodatkowych dochodów.

Korekta zamożności do zmiany

Drugim istotnym elementem projektu jest modyfikacja zasad tzw. korekty zamożności. Obecny system finansów samorządowych opiera się m.in. na mechanizmie mającym wyrównywać różnice między bogatszymi i uboższymi gminami. W praktyce jednak prowadzi on do wielu nieporozumień, zwłaszcza w przypadku gmin górskich i przyrodniczych.

Ze względu na dużą powierzchnię i niewielką liczbę mieszkańców, gminy te są często statystycznie uznawane za zamożne. Jest to jednak obraz mylący. Znaczna część ich obszaru to tereny objęte ścisłą ochroną, na których nie można prowadzić zabudowy ani działalności inwestycyjnej. Ogranicza to rozwój gospodarczy, wzrost dochodów własnych oraz napływ nowych mieszkańców. Choć wskaźniki statystyczne wyglądają korzystnie, rzeczywiste możliwości finansowe są znacznie mniejsze.

Projekt ustawy zaprezentowany w Sejmie ma ten problem wreszcie rozwiązać. Zakłada on wyłączenie tzw. potrzeb ekologicznych z mechanizmu korekty zamożności w gminach, na terenie których park narodowy zajmuje ponad 100 hektarów. Oznacza to, że obecność parku narodowego nie będzie już sztucznie zawyżać wskaźników zamożności, a gminy nie będą finansowo „karane” za ochronę przyrody.

Projekt, podkreślając znaczenie stref ochrony przyrody jako wartości dodanej, jasno wskazuje jednocześnie na konieczność uwzględniania ograniczeń, jakie strefy te nakładają na samorządy. Bez odpowiednich rekompensat ochrona środowiska staje się dla gmin obciążeniem, a nie wspólnym dobrem.

Przed projektem znajduje się jeszcze pełna ścieżka legislacyjna, a jego dalsze losy będą uważnie śledzone przez samorządy. Dla gmin takich jak Cisna to szansa na bardziej sprawiedliwe traktowanie oraz realną możliwość łączenia ochrony przyrody z rozwojem lokalnym. Jeśli ustawa zostanie uchwalona, może stać się ważnym krokiem w kierunku systemu, który docenia gminy chroniące przyrodę w imieniu całego kraju, zamiast pozostawiać je same z konsekwencjami tych działań.

Projekt nowelizacji ustawy odpowiedzią na problemy?

Projekt nowelizacji ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego ma stanowić odpowiedź na wieloletnie problemy gmin, na których obszarze znajdują się parki narodowe, krajobrazowe oraz inne formy ochrony przyrody. Samorządy te, realizując istotną z punktu widzenia całego kraju misję ochrony środowiska, ponoszą jednocześnie wymierne koszty w postaci ograniczeń inwestycyjnych i rozwojowych.

Kluczowym założeniem projektu jest utrzymanie oraz zwiększenie subwencji ekologicznej, a także zapewnienie jej stabilnego charakteru, co ma umożliwić lepsze planowanie lokalnych budżetów.

Drugim ważnym elementem proponowanych zmian jest naprawa mechanizmu korekty zamożności, który obecnie w sposób nieadekwatny przedstawia gminy przyrodnicze jako bardziej zamożne, niż są w rzeczywistości.

Wyłączenie potrzeb ekologicznych z tej korekty w gminach, na terenie których parki narodowe zajmują powierzchnię powyżej 100 hektarów, ma przywrócić podstawową sprawiedliwość finansową. Jeśli projekt przejdzie pełną ścieżkę legislacyjną, może stać się realnym wsparciem dla gmin chroniących przyrodę w imieniu całego państwa.