Czarna Brama w Kłodzku. Co oznaczają figury, napis A.M.D.G. i data 1703?

Czarna Brama w Kłodzku to pozostałość dawnego cmentarza

Czarna Brama znajduje się przy kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w samym centrum kłodzkiej starówki. Obecnie prowadzi na teren przy świątyni, ale historia tego miejsca wyglądała kiedyś zupełnie inaczej.

Wokół kościoła funkcjonował dawniej cmentarz. Według materiałów Urzędu Miasta Kłodzka nekropolia działała do 1624 r. Po jej likwidacji część płyt nagrobnych wykorzystano podczas przebudowy świątyni. Otaczające teren mury przetrwały dłużej, ale w XIX wieku zostały rozebrane.

Do naszych czasów zachowała się właśnie Czarna Brama – jedyny pozostały fragment dawnego cmentarnego ogrodzenia.

Co ciekawe, sama brama jest młodsza od cmentarza.

Jezuici wznieśli bramę w 1703 roku

Czarną Bramę postawiono w 1703 r. na zlecenie jezuitów, którzy przejęli kościół Wniebowzięcia NMP w XVII wieku.

Oficjalny opis zabytku określa ją jako późnobarokową. Konstrukcję flankują masywne słupy toskańskie, a całość została zwieńczona figurami trzech świętych związanych z zakonem jezuitów.

Rok 1703 jest więc jedną z najważniejszych dat związanych z bramą.

Jeżeli widzimy go zapisany cyframi rzymskimi jako:

MDCCIII

jego odczytanie wygląda następująco:

M – 1000
D – 500
CC – 200
III – 3

Łącznie daje to 1703.

Kim są trzy postacie na Czarnej Bramie?

Warto spojrzeć wysoko nad przejście. Na zwieńczeniu Czarnej Bramy znajdują się trzy figury, a każda przedstawia postać szczególnie ważną dla jezuitów.

Po lewej stronie znajduje się św. Franciszek Ksawery. W ręku trzyma krzyż. Był jednym z pierwszych jezuitów i jednym z najbardziej znanych misjonarzy katolickich XVI wieku.

Centralne miejsce zajmuje św. Ignacy Loyola, założyciel Towarzystwa Jezusowego. Przedstawiono go z księgą reguły zakonnej.

Po prawej stronie znajduje się św. Franciszek Borgiasz, również związany z zakonem jezuitów i wskazywany w kłodzkich materiałach jako propagator kultu maryjnego.

Układ postaci nie jest więc przypadkowy. Całe zwieńczenie bramy mocno podkreśla jej jezuickie pochodzenie.

Co oznaczają litery A.M.D.G. na Czarnej Bramie?

Kolejny detal łatwo przeoczyć.

Na fryzie bramy umieszczono cztery litery:

A.M.D.G.

To skrót łacińskiej sentencji:

Ad maiorem Dei gloriam

czyli:

„Ku większej chwale Boga”.

Hasło wiązane jest ze św. Ignacym Loyolą i z czasem stało się jednym z najbardziej charakterystycznych mott zakonu jezuitów.

Dlatego zarówno figury, jak i napis tworzą razem przemyślaną symbolikę przypominającą o fundatorach bramy.

Na bramie są dwie daty. Co oznacza druga?

Uważny obserwator może zauważyć jeszcze jeden ciekawy szczegół.

W przygotowanej przez PTTK trasie po kłodzkim Starym Mieście Czarna Brama jest jednym z punktów terenowej gry. Jedno z pytań brzmi: „Jakie 2 daty widnieją na podstawie jednej z figur?”

Pierwszą z nich można powiązać z dobrze udokumentowanym rokiem powstania bramy – 1703.

Znacznie ciekawsza jest druga.

W dostępnych oficjalnych opisach zabytku znaleźliśmy informacje o roku budowy, figurach i napisie A.M.D.G., ale nie znaleźliśmy wiarygodnego źródła jednoznacznie wyjaśniającego znaczenie drugiej daty. Możliwe, że odnosi się do późniejszych prac przy zabytku, jednak bez potwierdzenia źródłowego nie należy przedstawiać tego jako faktu.

To jeden z detali Czarnej Bramy, który wymaga jeszcze dalszego sprawdzenia w dokumentacji konserwatorskiej lub archiwalnej.

Co znajduje się za Czarną Bramą?

Po przejściu przez bramę znajdujemy się bezpośrednio przy jednym z najważniejszych zabytków Kłodzka – kościele Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Historia świątyni sięga średniowiecza. Obecny kościół rozwijał się przez kolejne stulecia, a jego architektura łączy przede wszystkim gotycką bryłę z bardzo bogatym wyposażeniem barokowym.

W 1623 r. kościół został przekazany jezuitom. To właśnie w okresie ich obecności przeprowadzano znaczące przekształcenia i wzbogacano wyposażenie świątyni. Z tym samym środowiskiem związane jest późniejsze powstanie Czarnej Bramy.

W kościele znajdują się m.in. dzieła Michaela Klahra Starszego, zabytkowe ołtarze, ambona, konfesjonały oraz nagrobki pierwszego arcybiskupa praskiego Arnošta z Pardubic.

Niewielki zabytek, który łatwo przeoczyć

Czarna Brama nie jest tak monumentalna jak Twierdza Kłodzko czy tak rozpoznawalna jak gotycki most nad Młynówką. Stoi jednak w centrum miasta od ponad trzech stuleci i zachowała ślady kilku rozdziałów historii tego miejsca.

Przypomina o nieistniejącym już cmentarzu, działalności jezuitów oraz zmianach, jakie przez wieki zachodziły wokół jednego z najważniejszych kłodzkich kościołów.

Następnym razem, przechodząc przez bramę, warto więc spojrzeć nie tylko przed siebie, ale również w górę. Figury świętych, napis A.M.D.G. i daty zapisane na kamiennych elementach opowiadają historię, którą łatwo minąć bez zwrócenia na nią uwagi.