Ryszard Grzelakowski przedstawia historię miasta Szczytna w okresie międzywojennym. Czy obecnie handel i usługi są bardziej rozwinięte niż wtedy? Niekoniecznie.

“Może z czasem zobaczymy rzeczy, które, jak dotąd nie możemy sobie wyobrazić”
Galileusz

Kłopotliwą sprawą jest poznać przeszłość miejscowości, trzymając się tylko faktow. Zawsze dochodzą do tego elementy dodatkowe, dotyczące wydarzeń opowieści, legend, osob, miejsc i obiektow, jakie się potem uzupełniają i stanowią z dokumentami zwartą całość.

Szczytna położona jest w wyjątkowo urokliwym miejscu między Gorami Bystrzyckimi i Stołowymi na wysokości 450 m n.p.m. w miejscu, gdzie do Bystrzycy Dusznickiej odprowadzają wody strumienie Kliniak, Szklarska Woda i Kamienny Potok, pełen dorodnych pstrągow i lipieni (to zaleta rezerwatu). Wolna od tradycyjnej miejskiej zabudowy, bez typowych kamienic, rynku czy ratusza. Początkami sięga odległych wiekow, kiedy to ciągnęły przez nią boczną drogą bursztynowego szlaku handlowe karawany i kupcy. Dziś przemysłu tu niewiele.

Najbardziej znanym i cenionym zakładem jest huta szkła kryształowego “Sudety Crystal Works”, ze sklepem firmowym. Jej wyroby w dalszym ciągu słyną w świecie z wysokiego poziomu artystycznego. To w niej zrealizowano zamowienie na kryształowy serwis dla 360 osob dla dworu brytyjskiego z okazji koronacji krolowej Elżbiety II i kryształową zastawę dla statku dziś już legendy “Stefan Batory”. Dla dociekliwych, łaknących zabytkow na szczegolną uwagę zasługują: gorujący nad miastem zamek z dostępną dla turystow kaplicą, barokowy kościoł, pręgierz, figura św. Jana Nepomucena z 1711, kaplica św. Anny, kalwaria i krzyż pokutny w pobliskim malowniczo położonym Batorowie, w otoczeniu “Grzybow Skalnych”.

Szczytna, po wcieleniu do niej miejscowości sąsiednich,  co nastąpiło w latach 30-tych XX wieku, była największą gminą ziemską Hrabstwa Kłodzkiego. W 1941 roku parafia Szczytna liczyła ponad 5000 mieszkańcow. Leksykon Gminny z 1941 roku podaje następujące wyliczenia: w Ruckers (Szczytna) było 4632 katolikow i 384 mieszkańców innych wyznań, łączna liczba mieszkańcow wynosiła 5016 osob. W mieście były: kościoł, szpital, dworzec kolejowy, zamek “Waldstein” (w dosłownym tłumaczeniu “Leśny Kamień”, obecna nazwa “Leśna” (na gorze Steinberg) dosłownie: Kamienna Gora, obecnie Szczytnik), zamek z gospodarstwem w centrum miejscowości, szkoły (w Ruckers, Oberruckers (Gorna Szczytna) Hartau, część Szczytnej wzdłuż ul. Wiejskiej, ul. Bobrowniki Stare i drogi E-67 i w (Friedrichsgrund) Batorow, dwa źrodła szczawowej wody mineralnej w Hartau. Był lekarz dentysta oraz internista, drogeria, jeden hotel i kilka restauracji z pokojami gościnnymi, kawiarnie, cukiernie, piekarnie, masarnie, sklepy spożywcze z obszerną ofertą handlową. Funkcjonował browar, huty szkła, duże i małe szlifiernie, kamieniołomy tartaki, stolarnie, zakłady kołodziejstwa, zakłady dekarskie, kowale, siodlarze, blacharze, zakłady malarskie i krawieckie, salony fryzjerskie, zakłady szewskie, sklepy obuwnicze, ogrodnictwa, fotoatelie, kasa oszczędnościowa, szkoła nauki jazdy, przedsiębiorstwa transportowe.

Można było kupić i oddać do naprawy: aparaty radiowe, samochody, motocykle i rowery, maszyny do szycia i pralki. Były tu do kupienia instrumenty muzyczne, wozki dziecięce, meble, zabawki i artykuły papiernicze, kanarki, szkło i porcelana, artykuły gospodarstwa domowego, sprzęt kuchenny, wełna i pasmanteria, kapelusze i czapki, parasole i laski, materiały budowlane i liczne narzędzia. Drewno, węgiel, koks, brykiety, artykuły do uprawiania sportow zimowych. Wyroby tytoniowe, alkohol: wina wodki, koniaki,rum, wszystko znakomitych marek światowych, europejskich i krajowych. Właściwie wszystko można było w Szczytnej kupić. Najlepiej oddają to anonse i reklamy prasowe zamieszczane na łamach prasy lokalnej i regionalnej. Poczytajmy reklamy, bo to naprawdę ciekawa lektura, zupełnie inna niż obecnie była promocja towarow i usług.

Artykuły kolonialne i wyroby manufaktur, cygara, papierosy i tabaka, kapelusze i czapki,  parasole i laski, kupuje się tu po najuczciwiej skalkulowanej cenie, dostosowanej do obecnych czasow u Joseph’a Pollnera.

Ruckers Szczytna nr. 10. - Sklep spożywczy – Paul Schubert. Owoce i warzywa wszystkich rodzajow. Owoce południowe. Konserwy. Ogorki kiszone i konserwowane na kaca.

Związek Konsumentow (Społdzielnia Spożywcow - przyp. tł. S.W.) w Ruckers oferuje wszystkim zainteresowanym samozaopatrzeniem wiele korzyści. Poza wyrobami tekstylnymi, likierami, cygarami, jak też wszelkimi środkami spożywczymi prowadzimy zaopatrzenie we wszystkie narzędzia szlifierskie, kamienie szlifierskie sztuczne, kleszcze preclowe i śruby, szmergiel w całych sztangach i kawałkach, karborund. Sprowadzamy wanny kąpielowe, rowery itp. Uwaga, towary tylko dla członkow! Dlatego apelujemy, wstępujcie do Związku Konsumentow. Nasze filie są w Friedrichsgrund (Batorow), Waldstein (ul. Leśna) i okolice Reinerz (Duszniki Zdroj), Bibersdorf (Bobrowniki).
(...)
Uwaga zapraszamy! Gospoda “Pod zieloną jodłą” (Gasthaus zur grunen Tanne Neufriedrichsgrund / Batorowek). Piękna miejscowość wycieczkowa dla związkow, stowarzyszeń i szkoł. Do dyspozycji boisko. Kawa, dobre piwa i prawdziwa żytniowka radkowska (z Radkowa – Wunschelburger Korn).
Właściciel August Kostner. Katolicki Dom Stowarzyszeń (Kath. Vereinhaus).

Ruckers. Właściciel: Alfred Groger. Znana dobra kuchnia. Dobry wybor piw firmy Franke, likierow i win. Pokoje gościnne po najniższych cenach za dobę. Polecam także moje powozy dla grup towarzyskich i powozy ślubne oraz wszelkie możliwości przewozowe o każdej porze dnia i nocy. Jest tu schronisko młodzieżowe i turystyczne.

Cukiernia i Kawiarnia Pabsch. Ruckers. Telefon 57. Polecam uwadze Państwa swoje powiększone i odnowione pomieszczenia gościnne. Każdej niedzieli: Koncert. Pierwszorzędne wypieki. Uczciwe ceny. Zapraszam.

(...)
Oskar Heisler. Szeroko znany fryzjer oraz sklep z artykułami toaletowymi Ruckers. Okręg Kłodzko. Wszelkie usługi fryzjerskie. Duży wybor warkoczy naturalnych. Wszelkiego rodzaju naprawy biżuterii, ozdob stosowanych na włosy. Specjalność: strzyżenie “fryzura chłopięca”. Poza tym oferuję: brzytwy, żyletki, aparaty do golenia, miski używane przy goleniu, pędzle do golenia, przyrządy do ostrzenia.

Przedstawione wyżej reklamy handlu i usług w Szczytnej z okresu1916-1944 wybrałem losowo sponad 120 anonsow prasowych zamieszczanych cyklicznie w gazetach lokalnych.

Całość pochodzi z bardzo ciekawej książki “Wspomnienia o Szczytnej, okręg Kłodzko, Śląsk, słowem i obrazem” (Erinnerungen an Ruckers, Kreis Glatz, Schlesien, in Wort und Bild). Jest to praca zbiorowa wykonana z potrzeby serca dla tych, ktorzy tu ongiś mieszkali.

Pragnęli opowiedzieć nam wspołczesnym o swej “małej ojczyźnie”. Inspiratorką i zbieraczką materiałow stała się: Walburga Metko, kronikę napisał dr Curt Jacobi, dokumentację ikonograficzną zebrał Eberhard Frieme. Całość opracowała Maria Tatus. Na język polski z niemieckiego przetłumaczył Sławomir Włośniewski, z intencją zapoznania obecnych mieszkańcow Szczytnej na łamach prasy lokalnej i regionalnej. Uczyniłem to z wielką satysfakcją, bo Szczytna jest mi bliska z racji mieszkających tu wielu przyjaciół, pięknego, pełnego zabytków pejzażu oraz rozległych pól, łąk i lasów.

Ryszard Grzelakowski

Cały artykuł przeczyasz w najnowszym, 206. wydaniu czasopisma Ziemia Kłodzka, dostępnym w wybranych punktach na terenie powiatu kłodzkiego. Zobacz także wydanie elektroniczne periodyku